České Slezsko

Rozloha : 4 452 km2 (historické)

Dnes asi 1 milion obyvatel

1356 Karel IV. 9. října přivtělil Slezsko ke Koruně České

1742 Rakousku zůstala jen malá jižní část Slezska s centrem Opavou

1782 Rakouské Slezsko spojeno s Moravou

1849 Rakouské Slezsko odděleno od Moravy jako země rakouské monarchie

1920 Po vzniku ČSR k Slezsku připojeno Hlučínsko a část Těšínska

1928 Slezsko připojeno k Moravě - země Moravskoslezská

1938 Většina Slezska obsazena v říjnu německou armádou, Hlučínsko připojeno k Říši, zbytek Slezska součástí Sudet

1945 K československému Slezsku připojena další území v rozsahu expozitury ZNV v Moravské Ostravě

1949 Slezsko rozděleno mezi Ostravský kraj a Olomoucký kraj ČSR

1960 Slezsko začleněno do Severomoravského kraje ČSR

2000 Slezsko znovu rozděleno mezi Ostravský kraj a Olomoucký kraj ČR

2001 Od 31.května změněn název Ostravského kraje na Moravzskoslezský kraj 

Významná slezská města a obce

Bílovec, Bohumín, Bruntál, Český Těšín, Frýdek, Háj ve Slezsku, Havířov, Hlučín, Hrabyně, Hradec nad Moravicí, Jablunkov, Javorník, Jeseník, Karviná, Kravaře, Krnov, Město Albrechtice, Odry, Opava, Orlová, Osoblaha, Ostrava (Slezská), Studénka, Třinec, Vítkov, Vrbno, Zlaté Hory

moravské Slezsko

Dnešní Slezané jsou potomci slovanských kmenů Bobřanů, Dědošanů, Holasiců, Opolanů, Slezanů a Třebovanů. V 9. století bylo Slezsko součástí Moravského království (pozn. Cepol - těžko říci o jaké králoství jde, Moravské rozhodně neexistovalo) . Po jeho rozpadu v polovině 10. století Slezsko ovládli Češi, od 11. století pod vládou polských panovníků. Ve 13. století se zde v rámci kolonizace začali usazovat němečtí osadníci a probíhala i germanizace obyvatelstva. Roku 1348 se Slezsko stalo součástí zemí Koruny české a od roku 1526 země habsburské monarchie, kde se stalo hospodářsky nejvýznamnější oblastí. V roce 1740 Slezsko obsadil pruský král Fridrich II. Veliký, který jeho většinu v následujících válkách s Rakouskem připojil k Prusku. V roce 1871 se pruské Slezsko stalo součástí Německa. Po roce 1918 se rakouské Slezsko stalo součástí nově vzniklé Československé republiky jako Slezská země (Opavsko a Těšínsko). Za druhé světové války bylo celé Slezsko okupováno Německem, po jejím skončením roku 1945 se stala bývalá německá část součástí Polska a nad zbytkem obnovilo svrchovanost Československo. Polské Slezsko bylo rozděleno do mnoha vojvodství, sloučená moravskoslezská země byla zrušena roku 1949. Existence Slezska nebyla obnovena ani po demokratizačním procesu na počátku 90. let. Dnešní slezský národ vznikl v českém Slezsku analogicky k národu moravskému, kdy obyvatelstvo těchto zemí na počátku 90. let odmítlo českou národní identitu. V polském Slezsku přežívá národní identita hlavně v Horním Slezsku (Katovicko).
více informací zde:
http://www.opava-city.cz/opava/h_slezko.php3

Pojęcie Górnego Śląska w aspekcie historyczno-przestrzennym

Czym jest i czym był Górny Śląsk, kiedy powstał ten termin i jakie rozumiano pod jego pojęciem ziemie?. Nazwa Górny Śląsk pojawia się stosunkowo późno, bo dopiero w XV wieku. Pierwsze znany przekaz źródłowy, w którym mowa jest o książętach górnośląskich, występujących obok władców dolnośląskich, pochodzi z 1427 roku. Upowszechnia się ona jednak dopiero w drugiej połowie XV wieku w okresie panowania na Śląsku króla węgierskiego i czeskiego Macieja Korwina (1469-1490), który prowadził intensywną akcję scalania politycznego tej dzielnicy. Jej efektem było stworzenie ze Śląska pewnej całości politycznej, wchodzącej w skład Królestwa Czeskiego, której atrybutami było wspólne zgromadzenie stanowe (sejm śląski) i urząd generalnego starosty śląskiego. Wyraźnie jednak dzielono “kraj śląski” (Land Schlesien) na dwie części: górno- i dolnośląską. Ten dualizm występuje w tytulaturze królów czeskich, jako suzerenów książąt śląskich, nazwach urzędów królewskich i w określaniu książąt śląskich. Mowa więc w źródłach o “ober und nider Schlesisschen lanndt”, “Horni i Dolni Slezi”, lub o dwóch Śląskach, bądź “podwójnym” Śląsku (utraque Silesiae, beide Schlesien).

Korzenie tego dualizmu sięgają drugiej połowy XII wieku, kiedy to synowie Władysława II Wygnańca - Bolesław Wysoki i Mieszko Plątonogi odzyskali w 1163 roku dzielnicę dziedziczną swojego ojca - Śląsk, a następnie w wyniku bratobójczej walki dokonali jej podziału. Książe Mieszko najpierw wykroił dla siebie niewielkie księstwo ze stolicą w Raciborzu, powiększone w 1177 r. o darowiznę seniora polskiego, księcia krakowskiego Kazimierza Sprawiedliwego: małopolskie kasztelanie: bytomską, oświęcimską, siewierską i chrzanowską. Następne nabytki uzyskał po śmierci brata w 1201 roku w konflikcie ze swoim bratankiem Henrykiem Brodatym. W 1202 roku stanął między stryjem a bratankiem układ, który oddał pod władanie Mieszka Opole. Zachodnia granica księstwa Mieszka oparła się o przesiekę (puszczę graniczną), która od czasów plemiennych oddzielała Opolan od innych plemion śląskich. Możemy więc stwierdzić, że obok gier dynastycznych pewną rolę w ukształtowaniu się granic Górnego Śląska odegrał etnos. W ten sposób Śląsk ostatecznie podzielony został pomiędzy dwie linie Piastów śląskich: - zachodnią, ze stolicą we Wrocławiu, której władcami byli potomkowie Bolesława Wysokiego, tytułujący się księciami śląskim i wschodnią, leżącą w dorzeczu górnej Odry, ze stolicą w Opolu, której władcami byli potomkowie Mieszka Plątonogiego, tytułujący się książętami opolskimi. Przez następne dwa stulecia wschodni Śląsk określany był więc jako Księstwo Opolskie.

To ostatnie stwierdzenie nie jest jednak do końca prawdziwe, ponieważ w wyniku dziedziczenia przez licznie rozrośniętych mieszkowiczów księstwo to zostaje podzielone na kilkanaście, w okresie największego rozbicia na przełomie XIII i XIV wieku, udzielne księstwa. W części z nich władzę przejmują książęta dolnośląscy (w zachodniej części nastąpił podobny proces rozbicia dzielnicowego), jak np. Piastowie oleśniccy w części księstwa bytomskiego, i odwrotnie, Piastowie górnośląscy panują w księstwach zachodniośląskich, jak np. Piastowie cieszyńscy w księstwie głogowskim. Powoli zaciera się podział Śląska w oparciu o dwie linie dynastyczne. Ponadto obok Piastów władcami w księstwach górnośląskich stają się również Przemyślidzi opawsko-karniowscy. Termin Księstwo Opolskie traci więc rację bytu i powoli zostaje zastąpiony przez określenie Górny Śląsk.

Wtedy, kiedy określenie Górny Śląsk zdobywa sobie coraz większe uznanie w terminologii prawno-ustrojowej, mają miejsce przynajmniej trzy zjawiska polityczno-dynastyczne, które określą kształt terytorialny tego regionu w czasach nowożytnych. Pierwszym z nich jest odpadnięcie od jednoczącego się politycznie-ustrojowo Śląska części dawnych małopolskich kasztelani, które z czasem stały się odrębnymi księstwami we władaniu Piastów z linii cieszyńskiej. W 1443 roku biskup krakowski kupił księstwo siewierskie (do 1790 roku księstwo biskupie), w 1456 król Kazimierz Jagiellończyk nabył księstwo oświęcimskie, a w 1494 roku król Jan Olbracht stał się właścicielem księstwa zatorskiego. W ten sposób u progu epoki nowożytnej wschodnia granica Górnego Śląska ustaliła się na następne kilkaset lat na linii rzek Biała, Wisła, Przemsza i Brynica. Zjawiskiem drugim było stopniowe zrastanie się polityczne ze Śląskiem księstw opawskiego i karniowskiego - za ostateczny akt możemy uznać przekształcenie księstwa opawskiego w 1528 roku w dziedziczne księstwo Korony Czeskiej, a więc należące bezpośrednio do króla. I wreszcie zjawisko trzecie, jakim był proces wymierania Piastów i innych rodzin panujących w księstwach górnośląskich, między innymi Przemyślidów, i ponowne jednoczenie obszaru dawnego księstwa opolskiego, co zostało dokończone w 1521 roku przez księcia opolskiego Jana II zwanego Dobrym przejęciem przez niego księstwa raciborskiego. Oba księstwa weszły wówczas w trwały wzajemny związek i występowały pod późniejszą nazwą księstwa opolsko-raciborskiego lub wprost opolskiego. Poza zjednoczonym w ten sposób księstwem opolskim pozostało tylko księstwo cieszyńskie, pozostające najdłużej z księstw górnośląskich, bo aż do 1653 roku, we władaniu Piastów. Zachowało one i potem swoją ustrojowo-polityczną odrębność. Granice nowożytnego księstwa opolskiego wyznaczyły też zachodnią i północną granicę Górnego Śląska. Na zachodzie nie obejmował on więc biskupiego księstwa nysko-otmuchowskiego, które kształtowało się od początku XIII wieku na obszarze tzw. przesieki, z ziem wchodzących pierwotnie głównie w skład księstwa wrocławskiego. Na północy ograniczony był granicą państwową z Królestwem Polskim biegnącą wzdłuż rzek Prosny i Liswarty.

W takim też wyżej zarysowanym kształcie terytorialnym był Górny Śląsk przedstawiany we współczesnych opisach topograficzno-historycznych i na mapach. W najobszerniejszym i najdokładniejszym opisie Śląska tej epoki: New vermehrte schlesische Chronika und Landes Beschreibung, wydanym w Lipsku w 1625 roku, jego autor Jakub Schickfus do Górnego Śląska zaliczył obszary księstw: karniowskiego, opawskiego, cieszyńskiego, raciborsko-opolskiego i Wolne Stanowe Państwo Pszczyńskie (wyłonione w 1517 roku z księstwa raciborskiego). W takim samym kształcie terytorialnym Górny Śląsk został wykreślony na jednej z czterech map przeglądowych, zatytułowanej “Silesia Superior”, które weszły w skład pierwszego atlasu Śląska wydanego w Norymberdze w 1752 r. Same zaś księstwa wchodzące w skład Górnego Śląska określane były jako “księstwa górnośląskie”, tak jak to uczynił autor pierwszej mapy księstwa cieszyńskiego opracowanej w 1724 roku Jonas Nigrinus, nadając jej tytuł “Ducatus in Silesiae Superiore Teschinensis...”.

Ta dosyć stabilna sytuacja nazewnicza i pojęciowa została zachwiana na skutek podziału Śląska, a właściwie przede wszystkim jego górnośląskiej części, w wyniku trzech wojen śląskich, które stoczyły Prusy i Austria w latach 1740-1763. Przy pokonanej monarchii habsburskiej pozostała tylko część Górnego Śląska (księstwo cieszyńskie oraz południowe obszary księstw opawskiego i karniowskiego oraz fragment raciborskiego) i niewielki skraweczek Śląska Dolnego w postaci południowej części księstwa biskupiego. Reszta dostała się pod panowanie króla Prus Fryderyka II. Efektem tego było pojawienie się nowych pojęć: Śląsk Austriacki i Śląsk Pruski. Ten pierwszy zrobił większą karierę, także urzędowo-administracyjną, ponieważ tereny śląskie, które pozostały w monarchii habsburskiej połączone zostały w jeden twór administracyjny, autonomiczną prowincję pod nazwą Śląsk Austriacki (Ö stereichisch Schlesien) ze stolicą w Opawie (w latach 1782--1860 połączoną administracyjnie z Morawami). Stopniowo Austriacy zaprzestali używać nazwy Górny Śląsk. Co było tego przyczyną ? Wydaje się, że zarówno względy praktyczne - jakiż sens było utrzymywać podział na Górny i Dolny Śląsk, kiedy obszary dolnośląskie na Śląsku Austriackim liczyły zaledwie kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych - jak i rewizjonizm Habsburgów w stosunku do utraconego Śląska. Trzeba pamiętać, że stratę Śląska uważali oni, a szczególnie Maria Teresa, za swoją największą porażkę. Wyrugowanie określenia Górny Śląsk z czasem utrwaliło się też w nazewnictwie części składowych Śląska Austriackiego: Śląska Cieszyńskiego (byłe Księstwo Cieszyńskie) i Śląska Opawskiego (fragmenty byłych księstw: opawskiego, karniowskiego oraz biskupiego).

Obszary Górnego Śląska zdobyte przez Prusy (księstwa: opolskie, raciborskie, północne części księstw opawskiego i karniowskiego oraz Wolne Państwa Stanowe: pszczyńskie i bytomskie) zostały początkowo włączone do wspólnej z częścią Dolnego Śląska jednostki administracyjnej (departamentu) ze stolicą we Wrocławiu, jednej z dwóch, które tworzyły pruską Prowincję Śląską. Stało się to trochę “przypadkiem”, bowiem decyzję o konstrukcji administracyjnej nowo zdobytego terytorium Fryderyk II Wielki podjął w październiku 1741 roku, jeszcze przed opanowaniem Górnego Śląska. Zresztą ten region król pruski zamierzał wymienić na bardziej atrakcyjne ziemie. Dopiero w wyniku reform administracyjnych przeprowadzonych w Prusach na podstawie rozporządzenia z kwietnia 1815 roku (z prawomocnością od maja 1816 roku), utworzono dla części górnośląskiej Prowincji Śląskiej odrębną jednostkę administracyjną w postaci rejencji. Początkowo zresztą nazwanej Rejencją Górnośląską. Dopiero później utrwaliła się urzędowa nazwa zaczerpnięta od siedziby władz administracyjnych rejencji - Rejencja Opolska (Regierungsbezirk Oppeln). Rejencja Opolska była jedną z trzech, na jaką podzielony został pruski Śląsk. Prace nad jej ostatecznym kształtem terytorialnym ukończono dopiero w latach 1818-1820. W 1818 roku włączono do niej znaczną część dawnego księstwa biskupiego: powiaty nyski i grodkowski, a w 1820 roku kolejny powiat dolnośląski - kluczborski. U genezy inkorporacji powiatu kluczborskiego, przeciwko czemu protestowała zresztą szlachta tej ziemi, powołująca się na racje historycznych związków z Dolnym Śląskiem, legła chęć skupienia w jednych rękach administracyjnych wszystkich powiatów graniczących z ówczesnym Królestwem Polskim.

W tym samym czasie nastąpiła znacząca zmiana w podziałach administracyjnych Kościoła katolickiego na Górnym Śląsku. W 1821 roku bullą papieską De salute animarum do diecezji wrocławskiej włączone zostały dwa diakonaty: bytomski i pszczyński, które do tej pory wchodziły w skład diecezji krakowskiej, co odzwierciedlało już tylko dawno nie istniejącą granicę między Śląskiem a Małopolską z połowy XII wieku.

W ten sposób nadany został przez władze pruskie w wyniku reform administracyjnych, nie liczących się z tradycjami historycznymi, nowy kształt terytorialny pojęciu Górny Śląsk. Kształt bardzo trwały, bo przetrwał on w niezmienionej postaci przeszło sto lat, aż do nowych podziałów Górnego Śląska dokonanych po I wojnie światowej. Utrwaleniu takiego właśnie pojęcia Górnego Śląska - a więc tylko w granicach pruskiej Rejencji Opolskiej - w świadomości społecznej sprzyjały intensywne zmiany gospodarczo-społeczne, które stały się udziałem tego regionu w XIX i na początku XX wieku, będące wynikiem: uwłaszczenie chłopów, industrializacji oraz urbanizacji i co za tym szło migracji wewnętrznych i zewnętrznych ludności. Nazwa Górny Śląsk (Oberschlesien) obecna była na co dzień we wszystkich przejawach życia kształtującego się nowego, industrialnego społeczeństwa Rejencji Opolskiej: w nazwach instytucji, koncernów, towarzystw społecznych i kulturalnych, partii politycznych, tytułach gazet i czasopism. Zarówno niemieckich jak i polskich. Także w nazwach urzędowych, między innymi miast, szczególnie tych których nazwy nie były jednostkowe w Niemczech, np. Bytomia - w odróżnieniu od Bytomia Odrzańskiego, (Beuthen O.S. - tj. skrót od Oberschlesien), Kluczborka (Kreuzburg O.S.) czy Prudnika (Neustadt O.S.). Dla wyróżnienia wschodniej, przemysłowej części Górnego Śląska pod koniec XIX wieku zaczęto używać, także w nazwach półurzędowych, określenia Górnośląski Okręg Przemysłowy (Oberschlesische Inndustriebezirk).

Ta stabilna, przeszło wiek trwająca sytuacja pojęciowa w odniesieniu do Górnego Śląska, uległa destrukcji po zakończeniu I wojny światowej, wraz z nowym podziałem tego regionu tym razem między trzy państwa: Niemcy, Polskę i Czechosłowację. Pojawiły się wówczas nowe twory językowe używane na opisanie różnych mniejszych części poszatkowanego Górnego Śląska. Najwięcej inicjatywy słowotwórczej w tej materii wykazała strona polska. Najpierw pojawiła się nazwa Zaolzie, używana na określenie zachodniej części Śląska Cieszyńskiego (Księstwa Cieszyńskiego), która przypadła w lipcu 1920 roku Czechosłowacji. Nazwa mająca bardzo trwały żywot, często stosowana i współcześnie. Prawie, że równolegle w czasie, bo też w lipcu 1920 roku, pojawiła się w uchwalonym przez Sejm Rzeczypospolitej Statucie Organicznym nazwa “Województwo Śląskie”, jako nazwa urzędowa nowej jednostki administracyjnej, na kształt której złożyć miały się przyznane Polsce części dawnego austriackiego Śląska Cieszyńskiego (“przedzaolzia”) i dawnego pruskiego Śląska Górnego. Realizacja tego projektu nastąpiła w czerwcu 1922 roku, a stolicą województwa zostały Katowice. Dlaczego wybrano nazwę dla tego województwa “śląskie”, a nie górnośląskie ? Wydaje się, że u podłoża tej decyzji legły kwestie polityczne, o wyraźnym zabarwieniu rewizjonistycznym w stosunku do reszty, pozostałej w granicach Niemiec części tego regionu. Ze względów historycznych i prawno-ustrojowych dzielono województwo śląskie wyraźnie na część cieszyńską - co utrwaliło w nazewnictwie polskim nazwę Śląska Cieszyńskiego, i górnośląską - co utrwaliło skojarzenie tego pojęcia tylko z dawnym obszarem Rejencji Opolskiej. Podkreślić należy, że granice zewnętrzne województwa śląskiego pozostały stabilne do końca II Rzeczypospolitej, pomimo planów wojewody Michała Grażyńskiego przyłączenia niektórych przemysłowych powiatów z ościennych województw krakowskiego i kieleckiego. Faktu tego nie zmieniła inkorporacja do województwa śląskiego zajętego przez Polskę w październiku 1938 r. tzw. Zaolzia, gdyż dalej obszar województwa mieścił się na historycznie ukształtowanym Górnym Śląsku. Do nowych granic państwowo-administracyjnych przystosował się także Kościół katolicki w postaci erygowanej bullą papieską Vixdum Poloniae unitas z 1925 roku nowej Diecezji Śląskiej (katowickiej), której kształt terytorialny pokrywał się z granicami administracyjnymi województwa śląskiego.

Od początku lat dwudziestych w polskim piśmiennictwie zaczyna się pojawiać i z czasem utrwalać pojęcie Śląska Opolskiego, używane na określenie tej części Górnego Śląska, która pozostała w granicach Niemiec. Dlaczego ? Bo nie chciano używać terminu “niemiecki Górny Śląsk” - bo przecież on był, czy raczej cały miał być, polski. W latach trzydziestych wymiennie do nazwy Śląsk Opolski w użycie zaczął wchodzić termin Opolszczyzna, spopularyzowany jednak dopiero po II wojnie światowej. Co ciekawe jest ona obecnie używana na określenie tej części niemieckiego Górnego Śląska z okresu międzywojennego (a więc bez m.in. Gliwic, Zabrza i Bytomia), która wchodzi w skład obecnego województwa opolskiego, ale z powojennymi dodatkami dolnośląskimi.

Mniej pomysłowi w słowotwórstwie pojęciowym dotyczącym Górnego Śląska byli i pozostali Czesi. Używali i używają na określenie wchodzącej w skład Czech terenów górnośląskich tradycyjnej, sięgającej czasów austriackich, nazwy Śląsk (Slezsko). Żywa jest ona obecnie w nazwach urzędowych Republiki Czeskiej, a herb Śląska (czarny orzeł na złotym tle) jest częścią herbu Republiki - to jedyne użycie znaków heraldyki śląskiej w skali międzynarodowej, co warte jest podkreślenia. Zjawisko, które potwierdza tylko myślenie kategoriami historycznymi w polityce czeskiej. Wyjątkiem było określanie terminem Górny Śląsk niewielkiego okręgu hulczyńskiego, który Niemcy scedowały Czechosłowacji na podstawie traktatu wersalskiego z czerwca 1919 roku.

Tradycyjni w używanym nazewnictwie byli także Niemcy w okresie międzywojennym. W październiku 1919 roku utworzyli oni odrębną Prowincję Górnośląską (Provinz Oberschlesien), złożonej tylko z jednej rejencji - opolskiej. Celem tego posunięcia była oczywiście rywalizacja z Polską o głosy mieszkańców tego regionu w planowanym plebiscycie. Jej kształt terytorialny pokrywał się, bez przyznanych Polsce układami genewskimi z października 1921 roku wschodnich powiatów: pszczyńskiego, katowickiego, królewskohuckiego, niemal całego tarnogórskiego, większej części lublinieckiego i rybnickiego oraz skrawków raciborskiego, bytomskiego i zabrskiego, z granicami historycznej Rejencji Opolskiej z lat 1818/20-1918. Prowincja Górnośląska została zniesiona po wygaśnięciu Konwencji Genewskiej, w kwietniu 1938 roku przez władze nazistowskie, a Rejencję Opolską w niezmienionym kształcie terytorialnym (poza inkorporowanym po rozbiorze Czechosłowacji w październiku 1938 r. okręgiem hulczyńskim), włączono ponownie do jednej Prowincji Śląskiej. Także dla określenia polskiego województwa śląskiego strona niemiecka używała, aby uniknąć stosowania przymiotnika “polski”, nazwy Górny Śląsk z dodatkiem wschodni (Ostoberschlesien). Termin ten używany jest i obecnie w literaturze niemieckiej na określenie województwa śląskiego.

Pomimo podziałów państwowych, jakie się dokonały na Górnym Śląsku w okresie międzywojennym i pewnego pomieszania pojęciowego, których geneza zawsze tkwiła w celach politycznych rywalizujących o panowanie na Śląsku państw, jednostki administracyjne zbudowane w tym okresie nigdy i nigdzie nie przekroczyły historycznie ukształtowanego w czasach nowożytnych i najnowszych granic tego regionu. Tak więc możemy powiedzieć w pewnym uproszczeniu, że do 1939 roku pojęcie Górnego Śląska mieściło się nadal w granicach historycznych.

Szybkie zmiany w tej sytuacji dokonały się dopiero po 1939 roku. Pierwszy zasadniczy krok uczyniły niemieckie władze okupacyjne. Do utworzonej w październiku 1939 roku Rejencji Katowickiej (włączonej do Prowincji Śląskiej), na którą złożył się obszar przedwojennego województwa śląskiego (z tzw. Zaolziem) wcielono w listopadzie 1939 roku tereny nie górnośląskie: powiaty żywiecki i będziński. Stało się to wbrew opinii części hitlerowskich elit politycznych wywodzących się z kręgów aparatu ideologiczno-rasowego. Przeważyły potrzeby ekonomiczno-gospodarcze III Rzeszy. Proces ten został pogłębiony w rok później. W grudniu 1940 roku ukazała się ustawa (z mocą obowiązywania od stycznia 1941 roku), która: 1) z Prownicji Śląskiej wydzieliła Prownicję Górnośląską (Prowinz Oberschlesien) ze stolicą w Katowicach, w skład której weszły dwie rejencje: katowicka i opolska; 2) do obszaru Rejencji Opolskiej włączono: większą część powiatu zawierciańskiego i zachodnią część powiatu częstochowskiego; do Rejencji Katowickiej włączono wschodnie powiaty Rejencji Opolskiej (z Gliwicami, Zabrzem i Bytomiem) oraz kolejne obszary nieśląskie, powiaty: miejski sosnowiecki, część olkuskiego i chrzanowskiego, bialski, część wadowickiego. W ten sposób przy zachowaniu tradycyjnego nazewnictwa zbudowany został zarys kostiumu historycznego, w którym pojęcie Górnego Śląska zaczęło oznaczać coś zupełnie innego.

Tradycję zapoczątkowaną przez nazistów pogłębiły i rozwinęły powojenne władze nowego reżymu totalitarnego, komunistycznego. Jeszcze w latach 1945-1950 utrzymało się województwo śląskie (śląskie, bo używana często wówczas i obecnie przez część historyków nazwa “województwo śląsko-dąbrowskie” była nieprawną samowolą Aleksandra Zawadzkiego i jego otoczenia), w skład którego wchodziło przedwojenne: polskie województwo śląskie i niemiecka Rejencja Opolska (zwana Śląskiem Opolskim), a także część terenów nie śląskich (przede wszystkim obszar Zagłębia Dąbrowskiego) wcielonych w czasie wojny do Prowincji Górnośląskiej. Następne reformy administracyjne z 1950 i 1975 roku całkowicie zerwały z historyczną tradycją nazewniczą Górnego Śląska i w latach 1950-1975 obszary górnośląskie wchodziły w skład dwóch województw (katowickiego i opolskiego), a w latach 1975-1997 aż czterech województw (katowickiego, opolskiego, bielskiego i częstochowskiego). Dopiero ostatnia reforma administracyjna z 1997 roku przywróciła przedwojenną nazwę województwo śląskie, na które jednak złożyły się obszary górnośląskie i małopolskie. Część zachodnia historycznego Górnego Śląska znajduje się w województwie opolskim, którego jednak zachodnia część to historyczne obszary dolnośląskie.

Lata dziewięćdziesiąte przyniosły również ważne dla Górnego Śląska zmiany w podziałach administracyjnych Kościoła. Papież Jan Paweł II bullą “Totus tuus Poloniae populus” z 25 marca 1992 roku ustanowił nowe struktury administracji kościelnej w Polsce, w ramach których ustanowił nową prowincję kościelną - Metropolię Górnośląską. W jej skład weszły trzy diecezje: opolska, katowicka i nowo erygowana, gliwicka. Objęły one swoim zasięgiem cały historyczny Górny Śląsk w granicach Rzeczypospolitej, niestety bez wschodnio-południowej części (dekanaty Bielsko-Biała, cieszyński, czechowicki, istebniański, skoczowski, strumieński, wiślański), które zostały włączone do Diecezji Bialsko-Żywieckiej, części składowej Archidiecezji Krakowskiej.

Podobne do losów historycznego Górnego Śląska w granicach Polski po 1918 roku były również dzieje Górnego Śląska w granicach Republiki Czechosłowackiej, a od 1993 roku w Republice Czeskiej. W okresie międzywojennym początkowo były Śląsk Austriacki, teraz już Śląsk Czeski, stanowił odrębne województwo - Slezsky kraj. W lutym 1920 roku przyłączono do niego uzyskany od Niemiec niewielki tzw. kraik Hulczyński (315 km²), a w wyniku podziału Śląska Cieszyńskiego w październiku 1920 roku od Czechosłowacji na rzecz Polski odpadła wschodnia część dawnego Księstwa Cieszyńskiego. W 1928 roku połączono Śląsk z Morawami i utworzono wspólną morawsko-śląską jednostkę administracyjną - hejtmanstwo moravskoslezske. Po konferencji monachijskiej w 1938 roku obszary śląskie, poza przyłączonym do Polski Zaolziem, włączono do III Rzeszy: kraik hulczyński do Rejencji Opolskiej, a resztę do nowej prowincji sudeckiej (Sudetenland), ze stolicą w Opawie. Po 1945 roku przywrócono przedwojenny kształt administracyjny. W 1949 w ramach reformy administracyjnej duże województwo morawsko-śląskie podzielone zostało na małe województwa (kraje), a obszary śląskie włączone zostały do dwóch “małych” województw: ostrawskiego (Ostravský kraj) i ołomunieckiego (Olomoucký kraj). W latach 1960-2000 były one połączone w jedno województwo – północnomorawskie (Severomoravský kraj). I ponownie od 2000 Śląsk Czeski podzielony jest między dwa województwa: ostrawskie (cały praktycznie historyczny Górny Śląsk) oraz ołomunieckie (niewielki fragment tworzący jeden powiat Jesenik).